https://www.flickr.com/photos/archidiecezjakrakow/48652791468/in/album-72157710628128802/

Na ostatnim spotkaniu (4.11.2019r.) poruszaliśmy się w temacie daru ofiarnego. Szczególnie dotknęliśmy sensu składania ofiar doskonałemu Bogu oraz obrzędu przygotowania darów.

W każdej religii ludzie doszli do wniosku, że wszelki kult nie jest w stanie ofiarować Bogu tego, co właściwe, ponieważ prawdziwą ofiarą dla Boga może być jedynie sam człowiek. Dlatego kult będzie polegał na idei zastępstwa. Ta problematyka pojawia się już na kartach pierwszych ksiąg Starego Testamentu. Jednym z takich wydarzeń jest ofiara Abrahama, który posłuszny Bożemu nakazowi, chce ofiarować swojego jedynego syna Izaaka. Gdyby ta ofiara doszła do skutku, cała obietnica Boga o potomstwie Abrahama i o kraju, który to potomstwo ma otrzymać straciłaby sens. Najświętszy Ojciec w ostatniej chwili nie dopuszcza Abrahama do złożenia takiej ofiary, w zamian daje baranka, aby ten został złożony w ofierze. Widzimy zatem, że ofiara zastępstwa została ustanowiona z Bożego polecenia. Wydarzenie to bardzo wyraźnie wskazuje nam na Chrystusa, który będąc posłany od Boga, jest prawdziwym zastępstwem sprawiającym, że my sami jesteśmy niesieni do Boga.[1]

Przygotowanie darów pierwotnie było obrzędem prostym. Przynoszono różne produkty, oprócz chleba i wina do Eucharystii mogły być to: winogrona, oliwa, ser, mięso, owoce itd., które potem służyły całej wspólnocie do świętowania agapy. Sposób przynoszenia darów był zależny od zwyczajów miejscowych np. w Galii wierni przynosili dary przed mszą świętą, w Afryce podczas, a w Rzymie to duchowieństwo odbierało dary od wiernych, którzy niekiedy formowali procesję. Samo przygotowanie darów zostało bardzo rozbudowane po Soborze Trydenckim, choć zwyczaj procesji, w której to wierni przynosili chleb i wino zaniknął. Przedstawianiu darów Bogu towarzyszyło dużo więcej modlitw niż obecnie, które szczególnie wskazywały na ofiarniczy charakter obrzędu i swoją treścią niejako wybiegają w przyszłość („Przyjmij Ojcze święty, wszechmogący, wieczny Boże tę niepokalaną Hostię…”). Warto zauważyć, że moment wezwania wiernych do modlitwy („Orate fratres”), jest w Nadzwyczajnej Formie Rytu Rzymskiego ostatnim, gdy kapłan odwraca się do wiernych. W pewnym sensie jest to prośba, aby wierni razem z nim składali ofiarę i modlili się w tym wielkim momencie jaki ma się za chwilę dokonać.

Obecnie obrzęd przygotowania darów (nazywany w NFRR ofiarowaniem) jest określony w Ogólnym Wprowadzeniu do Mszału Rzymskiego (nr. 73 – 77). Jego struktura wygląda następująco: przygotowanie ołtarza, przyniesienie darów ofiarnych (zaleca się, aby czynili to wierni), przedstawienie darów Bogu (modlitwy „Błogosławiony jesteś Panie, Boże Wszechświata…”, zmieszanie wody z winem), w uroczystszych celebracjach okadzenie darów, celebransa i ludu, obmycie rąk i apologia oraz wezwanie i modlitwa nad darami, która nawiązuje do obchodzonego misterium i do przeznaczenia darów. Nasza odpowiedź na nią, „amen” oznacza uznanie tej modlitwy za swoją i kończy obrzęd przygotowania darów.

Symbolika chleba i wina jest dla nas szczególnie ważna. Zarówno chleb jak i wino otrzymujemy z darów Bożych przekształconych jednak naszą pracą. Dary te pochodzą od Boga, ale jednocześnie są owocem pracy rąk ludzkich, całej wspólnoty ludzi a nie tylko procesów fizyko – chemicznych. Chleb i wino są także symbolem jedności i komunii. Śpiewamy w pieśni, że „Jeden chleb co zmienia się w Chrystusa Ciało, z wielu ziaren pszenicznych się rodzi”. Modlimy się w niej o to, abyśmy tak ściśle się zjednoczyli z Chrystusem w Jego ofierze, jak ziarna, które są w chlebie, a których nie da „wydzielić się z powrotem”.

Warto także pochylić się nad symboliką zmieszania wody z winem. Ten element obrzędu przygotowania darów często może nam gdzieś umknąć, a niesie ze sobą wiele pięknych treści. Istnieje wiele różnych interpretacji tej czynności i wszystkie w pewien sposób się uzupełniają. Zmieszanie wody z winem nawiązuje do tajemnicy śmierci Jezusa i otwarcia Jego boku, „z którego wypłynęła krew i woda.”, może także wskazywać na połączenie natur boskiej i ludzkiej Jezusa Chrystusa oraz podkreślać fakt, że wziął On na siebie ludzkie grzechy. Św. Cyprian pisał, że krople wody to lud włączony w Chrystusa i stanowiący z nim jedno. Kropla wody jest znakiem Kościoła pragnącego uczestniczyć w ofierze Chrystusa. Wino to Chrystusa, woda to lud odkupiony, oczyszczony w wodach chrzcielnych. Zmieszaniu wody z winem towarzyszy modlitwa. „Przez to misterium wody i wina…”   odmawiana przez kapłana po cichu. Wyrażenie „przez to misterium” odnosi się tutaj do Eucharystii – Słowo Odwieczne przyjęło ludzką naturę po to, aby dać nam udział w Swoim życiu, boskim życiu.

Warto pamiętać, że ofiarowanie chleba i wina oddziela je od użytku świeckiego. Jedynym ich celem stanie się przemiana w Najświętsze Ciało Pańskie. Obrzęd przygotowania darów ma dla nas także sens egzystencjalny, przygotowuje nas do tego, abyśmy sami stawali się darem i rozpoznawali swoje miejsce w chlebie i winie złożonym na ołtarzu. Chciejmy zatem odkrywać przygotowanie darów ciągle na nowo i swoją wiedzą dzielić się z całą wspólnotą, abyśmy dzięki Bożej pomocy prowadzili się wzajemnie do jeszcze pełniejszego oddania się Bogu.

Źródła:

Benedykt XVI, „Duch Liturgii”

OWMR, Mszał Rzymski dla diecezji polskich

B. Nadolski, „Leksykon symboli liturgicznych”

T. Sinka CM,  „Zarys liturgiki”

Aleksandra Młyńska


[1] Benedykt XVI, „Duch liturgii” roz.3 „Od Starego do Nowego Testamentu. Podstawowy kształt liturgii chrześcijańskiej określony przez wiarę biblijną.”