W modlitwie eucharystycznej liturgia ofiary osiąga swój szczyt. Źródła starotestamentalne mogą odnosić się zarówno do całej Mszy Świętej jako do składania ofiary (Sacrificium) jak ido samej modlitwy eucharystycznej, która jest centralną i kulminacyjną częścią całej akcji liturgicznej.

HISTORIA

1) Źródła starotestamentalne

Mszał Rzymski z 1986 r. Mszał Rzymski z 1956 r. Tłumaczenie Mszału z 1956 r.
Racz wejrzeć na nie z miłością i łaskawie przyjąć, podobnie jak przyjąłeś dary swojego sługi, sprawiedliwego Abla, i ofiarę naszego Patriarchy Abrahama oraz tę ofiarę, którą Ci złożył najwyższy Twój kapłan Melchizedek, jako zapowiedź Ofiary doskonałej. Supra quae propitio ac sereno vultu respicere digneris: et accepta habere, sicuti accepta habere dignatus es munera pueri tui iusti Abel, et sacrificium patriarchae nostri Abrahae: et quod tibi obtulit summus sacerdos tuus Melchisedech, sanctum sacrificium, immaculatam hostiam. Racz na nie wejrzeć przejednanym i łaskawym obliczem i przyjąć je tak mile, jak mile przyjąć raczyłeś dary sprawiedliwego sługi Twego Abla i ofiarę Patryjarchy naszego Abrahama i tę, którą Ci złożył najwyższy Twój Kapłan Melchizedek, ofiarę świętą, hostię niepokalaną.

a) Ofiara Abla

Następnie urodziła jego brata Abla. Abel został pasterzem owiec, a Kain uprawiał rolę. Po jakimś czasie Kain składał PANU  ofiarę z plonów ziemi. Także Abel złożył ofiarę z pierworodnych zwierząt swojego stada oraz z ich tłuszczu. Rdz 4,2-4a

                * Ofiara pasterza, którą był baranek.

* Zapowiedź przyszłej ofiary złożonej Bogu Ojcu przez Jego Syna – najwyższego Pasterza i prawdziwego Baranka Bożego.

b) Ofiara Abrahama

Po tych wydarzeniach Bóg wystawił Abrahama na próbę. Zawołał: „Abrahamie!”. On odpowiedział: „Oto jestem”. Wtedy Bóg rzekł: „Idź do kraju Moria razem z twoim jedynym synem Izaakiem. Tam złożysz go na ofiarę na jednym z pagórków, który ci wskażę”.

Potem Abraham rozejrzał się i dostrzegł barana zaplątanego rogami w zaroślach. Poszedł więc, wziął tego barana i złożył go na całopalną ofiarę zamiast swojego syna. Rdz 22,1-2.13

* Najpierw złożona w duchu z jedynego syna, którego zastąpił potem baranek.

* Zapowiedź Ofiary Zbawiciela.

Komentarz Benedykta XVI z Ducha Liturgii o słowach Z otrzymanych od Ciebie darów z Kanonu Rzymskiego: W ostatniej chwili sam Bóg nie pozwala mu złożyć takiej ofiary; zamiast tego Abraham otrzymuje barana, którego ofiarować może Bogu w miejsce syna. Tak właśnie ofiara zastępcza zostaje ustanowiona z Bożego polecenia – Bóg daje baranka, którego następnie Abraham darowuje Bogu we własnym imieniu.

c) Ofiara Melchizedeka

Melchizedek natomiast, król Szalemu, przyniósł chleb i wino. Był on kapłanem Boga Najwyższego. Rdz 14,18

* Zapowiedź postaci eucharystycznych.

d) Baranki paschalne

* Pierworodni z domów, których drzwi pokropiono krwią baranków zostali ocaleni

                * Macie upamiętnić ten dzień. Będziecie go obchodzić jako święto PANA. Wj 12,16

2) Źródła w tradycji żydowskiej

W czasie uczty paschalnej ojciec rodziny brał chleb i przed umoczeniem w sosie i podaniem innym członkom rodziny odmawiał modlitwę dziękczynną.

3) Ustanowienie Eucharystii

                * Opisane przez synoptyków i św. Pawła Apostoła w 1 Kor.

                * Wydarzenia z wieczernika są przywoływane w każdej modlitwie eucharystycznej.

                * Chrystus ustanowił modlitwę eucharystyczną gdy dzięki czynił i błogosławił.

4) Czasy pierwszych chrześcijan

                a) Pismo Święte:

                               * Nie zawiera dokładnych opisów obrzędów.

* Wszyscy postępowali zgodne z nauką apostołów, żyli we wspólnocie braterskiej, łamali chleb i modlili się. Dz 2,42

* Wypełniali polecenie Jezusa: Czyńcie to na moją pamiątkę.

                b) Apologia I chrześcijaństwa św. Justyna Męczennika z ok. 155 r.

                               * Opis spotkań chrześcijan

* Następnie powstajemy z naszych miejsc i modlimy się; po czym, jak to już powiedziano, gdy przestajemy się modlić, przynoszą chleb oraz wino i wodę, a ten, który przewodniczy, zanosi modlitwy dziękczynne, ile tylko może, a lud odpowiada “Amen”.

* grec. eucharistia – dziękczynienie

5) Tradycja apostolska Hipolita Rzymskiego z początku III w.

                * Najstarszy, bezcenny opis liturgii mszalnej.

                * Podstawa do II ME (dodano aklamację Święty i modlitwy wstawiennicze).

6) Opis Mszy świętej z 8. księgi konstytucji apostolskich z ok. 380 r.

                * Liturgia antiocheńska, klementyńska.

                * Msza katechumenów, msza wiernych z anaforą, czyli modlitwą eucharystyczną .

7) Czcigodny Kanon Rzymski

                * Obszerne fragmenty zachowane w De sacramentis św. Ambrożego z IV w.

* Najstarszy kompletny tekst VII w. z pochodzi z Sacramentarium Gelasianum.

* Od wczesnego średniowiecza (najpierw zwyczajowo) aż do 1965 r. odmawiany cicho (powód: wielki szacunek dla tejże modlitwy).

* Odmawiany po łacinie.

8) Reforma karolińska na przestrzeni VIII, IX i X w.

                * Kanon pozostał rzymski.

9) Średniowieczny wzrost kultu eucharystycznego

                * W reakcji na herezje odrzucające obecność Chrystusa w Eucharystii.

* Ok. 1200 r. wprowadzenie podniesienia – tak aby mimo, że kapłan stoi tyłem lud mógł oglądać Święte Postacie.

* Ok. XIII (coraz większe kościoły) pojawiło się dzwonienie dzwonkami, żeby zasygnalizować wiernym ważne momenty w czasie Mszy Świętej – głównie w Kanonie.

* Ok. XIV w. w Kanonie pojawiło się przyklękanie.

10) Sobór trydencki

* Św. Pius V bullą Quo primum w 1570 r. wprowadził zreformowany mszał w całym Kościele Katolickim.

* Znalazł się w nim Kanon.

11) Sobór Watykański II

                * 26 marca 1970 ukazało się wydanie typiczne nowego Mszału Rzymskiego.

12) Zmiany w nowym mszale

                * Trzy nowe ME do wyboru (I – Kanon, II, III i IV)

                * V modlitwa eucharystyczna

                * 2 modliwy eucharystyczne o tajemnicy pojednania

                * 3 przystosowane do Mszy z udziałem dzieci

STRUKTURA

1) Dialog

                * Rozpoczyna ME

* Przypomina o obecności Pana,wzywa do wyzbycia się myśli światowych i do złożenia dziękczynienia Bogu.

* Ukazuje, że ME należy do całego zgromadzenia liturgicznego.

2) Prefacja

                * Zadania prefacji to dziękczynienie, wielbienie Boga, pouczanie i ukazywanie prawd wiary.

*Kkapłan w imieniu całego świętego ludu wielbi Boga Ojca i składa Mu dziękczynienie za całe dzieło zbawienia lub za jakiś szczególny jego aspekt, zależnie od różnorodności dnia, święta lub okresu. OWMR 79

* Liczba prefacji (w starozytności każdy formularz miał własną prefację, po Soborze Trydenckim zostało 14, w nowym Mszale 82 + te związane z narodami )

* Przejście od dialogu wstępnego do motywu dziękczynienia, temat dziękczynienia zgodny z obchodzonym misterium, zakończenie wyrażające łączność Kościoła ziemskiego z aniołami i świętymi.

3) Aklamacja Święty

                * Opis wizji Izajasza,okrzyk ludu przy wjeździe Chrystusa do Jerozolimy, werset z psalmu

                * Wysławia wszechogarniającą wspaniałość Boga, która przepełnia niebo i ziemię.

                * Wykonuje ją całe zgromadzenie.

4) Przejście

                * Pomiędzy aklamacją a epiklezą konsekracyjną.

                * W II ME: Zaprawdę, święty jesteś, Boże, źródło wszelkiej świętości.

5) Wspomnienie tajemnicy dnia

                * W niedziele i ważne uroczystości

6) Epikleza konsekracyjna

* Prośba do Boga Ojca, aby mocą Ducha Świętego przemienił chleb i wino w Ciało i Krew Chrystusa

* Kapłan odmawia z wyciągniętymi rękami, na słowa Ciałem i Krwią kreśli znak krzyża

7) Opowiadanie o ustanowieniu i konsekracja

                               * Przywołanie wydarzeń (czynów i słów Jezusa) z wieczernika.

                * Słowa konsekracji ujednolicone przez Pawła VI.

* Kapłan użycza swoich ust Chrystusowi – Arcykapłanowi do wypowiedzenia Jego słów przeistoczenia. Działa in persona Christi.

* Zamiana istotowa chleba w Ciało i wina w Krew przy zachowaniu fizycznych właściwości chleba i wina.

8) Aklamacja po przeistoczeniu.

* Wyznanie wiary w Ofiarę Jezusa na krzyżu, Jego zmartwychwstanie i to, że kiedys przyjdzie ponownie (paruzja).

* Włączenie wiernych w śpiew.

* 4 aklamacje do wyboru.

* Wprowadzone w posoborowej reformie liturgicznej.

9) Anamneza (czynić pamiątkę)

* spełniając nakaz otrzymany poprzez Apostołów od Chrystusa Pana, Kościół sprawuje pamiątkę samego Chrystusa, wspominając zwłaszcza Jego błogosławioną mękę, chwalebne zmartwychwstanie i wniebowstąpienie. OWMR 79

* Uobecnienie, dzieje się hic et hoc – tu i teraz

* Wspominając śmierć i zmartwychwstanie Twojego Syna, ofiarujemy Tobie, Boże, Chleb życia i Kielich zbawienia

10) Ofiarowanie

* Ofiarujemy Tobie, Boże, Chleb zycia i Kielich zbawienia i dziękujemy, że nas wybrałeś, abysmy stali przed Tobą i Tobie słuzyli.

* Kościół, zwłaszcza tu i teraz zgromadzony, w Duchu świętym składa ojcu nieskalaną ofiarę. OWMR 79

11) Epikleza komunijna

* Pokornie błagamy, aby Duch święty zjednoczył nas wszystkich , przyjmujących Ciało i Krew Chrystusa.

13) modlitwy wstawiennicze

* Za Kościół, za zmarłych i za żywych (przy innych ważnych okazjach, np. przy udzielaniu chrztu: za nowo ochrzczonych)

* Pamiętaj Boże…

* Eucharystia jest sprawowana w zjednoczeniu zarówno z całym Kościołem niebiańskim, jak i ziemskim oraz że ofiarę składamy za Kościół i za wszystkich jego członków żywych i umarłych.

14) Doksologia końcowa

                * We wszystkich ME taka sama.

                * gr. doxa – chwała, logos – słowo

                * Wyraża uwielbienie Boga.

                * Podnosi się wówczas konsekrowane postaci.

                * Zakończeniem i potwierdzeniem ze strony ludu jest Amen.

                * Lud podpisuje się pod całą ME.

MODLITWY EUCHARYSTYCZNE

 1) Kanon Rzymski – od czasów papieża Grzegorza Wielkiego (końcówka VI w.) rozpowszechnił się po całym Kościele. Do 1968 r. jedyna ME w obrządku łacińskim. Zalecany na Niedziele, święta i uroczystości.

2) II ME – na podstawie kanonu Hipolita Rzymskiego. Zaleca się stosować w dni powszednie, ale racje duszpasterskie dopuszczają ją do każdej mszy.

3) III ME jest bardzo przejrzyście ułożona.Nawiązuje do działania Osób Trójcy Świętej w historii zbawienia. Mozna ją stosować w niedziele i święta.

4) IV ME w pewnej części pochodzi liturgii wschodniej św. Bazylego. Posiada nieodłączną prefację razem z którą tworzy jeden ciąg myśli o historii zbawienia. Z tego powodu nie można jej stosować gdy przepisana jest prefacja własna. Nazywana jest ME historii zbawienia.

5) V ME również tworzy jedną całość ze swoją prefacją. Są cztery wersje prefacji, a każdej odpowiada właściwa modlitwa wstawiennicza za Kościół.

6) Dwie ME o tajemnicy pojednania można odmawiać we mszach, w których szczególnie podkreślana jest tajemnica pojednania (msze Wielkiego Postu, o Krzyżu Świętym, u mnie – pierwsze piątki miesiąca).

7) Trzy przystosowane do mszy z udziałem dzieci.Uwzględniają wiek i przygotowanie dzieci. Posiada więcej aklamacji. W najnowszym wydaniu mszału znalazły się w dodatku.

TRADYCJA APOSTOLSKA HIPOLITA RZYMSKIEGO (III w.)

Diakoni natomiast niech przyniosą do niego ofiarę i on kładąc na nią razem z całym

prezbiterium ręce, niech mówi, zanosząc dziękczynienie:

„Pan z wami”.

I wszyscy niech odpowiadają:

„I z duchem twoim”.

„W górę serca”.

„Wznosimy je do Pana”.

„Dzięki składajmy Panu”.

„Godne to i sprawiedliwe”.

I wtedy niech biskup kontynuuje tak:

„Dzięki składamy Tobie Boże przez umiłowanego Syna Twego Jezusa

Chrystusa, Którego posłałeś nam w czasach ostatecznych jako

Zbawiciela, Odkupiciela i Zwiastuna Twojej woli, Który jest Słowem

nierozdzielnym od Ciebie, przez Którego wszystko stworzyłeś

według Twojej woli, Którego posłałeś z niebios w łono Dziewicy

i Który będąc w łonie wcielił się i okazał Twoim Synem, zrodzonym

z Ducha Świętego i z Dziewicy.

Wypełniając Twoją wolę i czyniąc Tobie naród święty On rozpostarł

ręce, aby wyzwolić od męki tych, którzy w Ciebie wierzą.

On, dobrowolnie wydając siebie na mękę, aby skruszyć śmierć

i rozbić więzy szatana, zwyciężyć otchłań i objawić światłość sprawiedliwym,

przygwoździć wyrok i okazać zmartwychwstanie, wziął

chleb (i) dzięki Tobie składając, powiedział: „Bierzcie i jedzcie, To

jest Ciało moje, za was łamane”. Podobnie i kielich, mówiąc: „To

jest Krew moja, która za was jest wylana. To, ilekroć czynić bę­

dziecie, czyńcie na moją pamiątkę”.

Wspominając przeto Jego śmierć i zmartwychwstanie, ofiarujemy

Tobie chleb i kielich, zanosząc dziękczynienie za to, że uczyniłeś

nas godnymi stać przed Tobą i służyć Tobie.

I prosimy, żebyś zesłał Ducha Twego Świętego na ofiarę Świę­

tego Kościoła: w jedno zbierając, daruj wszystkim przyjmującym

świętości wypełnienie Ducha Świętego i umocnienie wiary w prawdzie,

abyśmy Ciebie wychwalali i wysławiali przez Syna Twego

Jezusa Chrystusa, przez Którego Tobie cześć i chwała, Ojcu i Synowi

ze Świętym Duchem, w świętym Kościele, i teraz i na wieki

wieków. Amen.”

opracował: Krzysztof Karczewski